Παρασκευή 26 Σεπτεμβρίου 2008

ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΝΙΓΜΕΝΗ ΠΑΤΡΙΔΑ

Μπορεί να χάθηκαν τα περισσότερα φιλμ, η μηχανή του Νίκου που «πάγωσε» ιστορικές στιγμές των έργων ζει ακόμα και τον εμπνέει

Ο Νίκος Βλάχος (1928) από τον Ψηλόβραχο του ιστορικού δήμου Παρακαμπυλίων της Αιτωλακαρνανίας, σε όλη του τη ζωή πορεύτηκε με οδηγό την τέχνη που αυθόρμητα πήγαζε από τον τόπο του και τις παραδόσεις του. Αυτοδίδακτος μουσικός, όπως εξάλλου και τα τέσσερα αδέρφια του, δημιούργησαν το περίφημο παραδοσιακό συγκρότημα «οι Βλαχαίοι» και μέχρι τη δεκαετία του ’70, πριν τους σηκώσουν όλους οι άνεμοι της ξενιτιάς, απογείωναν τη χαρά των συντοπιτών με τα όργανά τους. Περίεργος και πρωτοπόρος πάντα ο Νίκος, άρχισε όταν ξεκίνησαν περί το 1960, τα έργα της τεχνητής λίμνης των Κρεμαστών, με μια απλή φωτογραφική μηχανή να βγάζει εισόδημα από τις φωτογραφίες που τραβούσε στα εργοτάξια και τις κατασκευές και τις πουλούσε. Έτσι, γνώρισε όλους τους εργαζόμενους και καθώς έβλεπε την πρόοδο των έργων με ένα άλλο μάτι, κατέγραψε και τις κύριες φάσεις τους καθώς και με πολλή πίκρα, την κατάκλιση της κοιλάδας από τα νερά τον Αύγουστο του 1965. Τα έργα όμως δεν έφεραν την ευτυχία που προπαγάνδιζαν οι εμπνευστές τους, και το 1972, ο Νίκος με τη γυναίκα του Λάμπρω και τα τρία παιδιά τους αναγκάστηκαν να αναζήτησαν καλύτερη τύχη στην Αμερική. Φεύγοντας άφησε το μεγαλύτερο μέρος του αρχείου του σε μια αποθήκη, την οποία όταν γύρισε δεν βρήκε στη θέση της και από τον ανεκτίμητο θησαυρό του, εντόπισε μόνο μερικές εκατοντάδες αρνητικά σε κάποιο συρτάρι του πατρικού. Αυτά τα ελάχιστα, αλλά ουσιαστικά ντοκουμέντα της μικρής του πατρίδας, ο Νίκος Βλάχος αποφάσισε να τα αναπαράγει και να παραδώσει τις φωτογραφίες στους συντοπίτες του, πριν η λήθη όπως η λάσπη σβήσουν για πάντα από τη μνήμη τους, τη μικρή πατρίδα τους.


Δημοσιεύτηκε στην «Ελευθεροτυπία»,
00/00/2008, σελ. 2, στήλη «Ανθρώπινα».




ΕΝΑ ΣΥΝΝΕΦΟ ΑΠΟ ΡΟΖ ΜΕΤΑΞΑΚΙΑ


Ένα μικρό, πυκνό συννεφάκι από λαμπερά μεταξάκια που ξαπλώνει πάνω από ένα τοίχο στην Τρυπητή της Μήλου, είναι το καμάρι της κυρά Μαρίας Βαμβούνη ή Ρολογά, όπως συνηθίζουν στη Μήλο με τα διακριτικά προσωνύμια. Τα πυκνά ροζ μεναξάκια τα οποία καμαρώνει και όλος ο κόσμος που περνάει μπροστά από το σπίτι της είναι αποτέλεσμα μακρόχρονης και επίμονης προσπάθειας. Πρέπει μάλιστα να ξεπερνούν τα 20 χρόνια από τότε που οι ρίζες τους αναδεύουν το χώμα του κήπου της και είναι ένα λουλούδι, ιθαγενές του τόπου, πιάνεται εύκολα και ανάλογα με την περιποίησή του, ανταμείβει τον άνθρωπο που το φροντίζει. Η κυρά Μαρία προτιμά όπως λέει να έχει στην αυλή της ντόπια λουλούδια και πρασινάδες γιατί είναι απολύτως εξοικειωμένα με το κλίμα της Μήλου και δεν έχουν τις απαιτήσεις, όπως άλλα ξενικά είδη σε νερό και λιπάσματα και σε όλα τα λουλουδικά της δεν βάζει τίποτα άλλο από προσεγμένο σχινόχωμα που συλλέγει η ίδια στις εξοχές του νησιού. Μόλις ξεραθούν τα λαμπερά μεναξάκια περί τα μέσα του Μάη, η αυλή της αρχίζει αμέσως να ευωδιάζει από τους λευκούς κρίνους και μέχρι το φθινόπωρο, ένα μετά το άλλο παίρνουν τη σειρά τους όλα τα λουλούδια της Μήλου. Επί πλέον, το μεταξάκι της που το έχει από την πεθερά της, Καλλίτσα και από το οποίο δίνει ρίζα, όχι μόνο στις γειτόνισσες αλλά και σε όσους περαστικούς το επιθυμούν, από τότε που μακαρίστηκε ο άντρας της Μιχάλης, ένας από τους πιο δραστήριους αγρότες της Μήλου, είναι και η μοναδική συντροφιά της σε ένα σπίτι που βαραίνει η απουσία του νοικοκύρη…


Δημοσιεύτηκε στην «Ελευθεροτυπία»,
02/06/2008, σελ. 62, στήλη «Ανθρώπινα».

Η ΧΑΜΕΝΗ ΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

Αυτό που βάζει στο ταψί της η κυρά Χριστίνα είναι πάντα
το λιγότερο που λείπει από τον κήπο και το αμπάρι της…


Ανέκαθεν ήταν αυτονόητο, το περιβάλλον να διαμορφώνει τις διατροφικές συνήθειες, την πηγή δηλαδή τη ζωής του ανθρώπου και αντιστρόφως, από την εμφάνισή του και μετά ο homo sapiens, να παρεμβαίνει έτσι ώστε να αντλεί από τα αποθέματα της φύσης μόνο τα απαραίτητα για την επιβίωσή του αγαθά. Έτσι είχαν τα πράγματα μέχρι τη στιγμή που η απλή αυτή σχέση που διαχρονικά είχε αναπτύξει ο άνθρωπος με το περιβάλλον διαταράχθηκε από την επιδημία της παγκοσμιοποιημένης «αγοράς» η οποία διέβρωσε κυριολεκτικά τη σοφία που είχαν αναπτύξει γενεές επί γενεών οι άνθρωποι σχετικά με το ζήτημα της διατροφής τους και χαρακτηρίζονταν από την γόνιμη επάρκεια, τον κύκλο της αυτάρκειας και βεβαίως τον κοινό κόπο και λόγο της εκάστοτε τοπικής η μεγαλύτερης κοινωνίας σε κάθε συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο.
Σε μια περιοχή που εξαιτίας των ιδιαίτερου φυσικού περιβάλλοντος της και της γονιμότητας της γης της πάντα διακρίνονταν για την μεγάλη παραγωγή γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, όπως το Μουζάκι της Καρδίτσας, οι δάσκαλοι του εκεί Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης πήραν προσφάτως την πρωτοβουλία να διοργανώσουν για το τριήμερο 9 – 11 Μαίου, σεμινάριο με τον τίτλο «Διατροφή και Περιβάλλον». Στόχος του σεμιναρίου είναι βεβαίως η πρόκληση προς τους μαθητές να στραφούν και να μελετήσουν με προσοχή τη διατροφική παράδοση της περιοχής της αλλά και προς τους μεγάλους, οι οποίοι αφού απερίσκεπτα «δάγκωσαν» το μήλο που τους πρόσφεραν ασυνείδητα οι σειρήνες της σύγχρονης αγοράς, να εκτιμήσουν τα παράδοξα που έγιναν στον κάμπο και στο βουνό και ανέτρεψαν κυριολεκτικά τη ζωή τους. Επειδή μάλιστα αυτοί είναι που κρατούν ακόμη λίγη από τη σοφία που είχε ο παλιός καλλιεργητής και κτηνοτρόφος, σε αυτούς στοχεύει κυρίως ο ιδιαίτερα επίκαιρος προβληματισμός που θέτουν οι δάσκαλοι. (Πληροφορίες 2445043242).



Δημοσιεύτηκε στην «Ελευθεροτυπία»,
08/05/2008, σελ. 62, στήλη «Ανθρώπινα».

ΟΤΑΝ ΑΡΑΙΩΝΟΥΝ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ

Δυο τους μέτραγαν τη δύναμή τους
και όλοι τους λογάριαζαν σαν ένα…


Ο μπάρμπα Λάμπρος Γαλάνης (αριστερά) φύτρωσε στο προσήλιο Μυλογόζι – τόπο οιονεί αυτόνομο, ο οποίος μέχρι σήμερα αρδεύεται από την επάρκεια που υπαγόρευε η ζώσα συνέχεια της ορεινής πατρίδας πάνω από τα φοβερά φαράγγια του Αχελώου και αποτελεί συνοικισμό της κοινότητας Μυροφύλλου- μπροστά από καμιά 80αριά χρόνια κι εκεί κοιμήθηκε, πριν από μερικές εβδομάδες. Στη ζωή του, αυτός ο άνθρωπος που, ποιος ξέρει από ποια ιδιότροπη μοίρα της ιθαγένειας, πορεύτηκε παραπληρωματικά με τον μεγαλύτερο αδερφό του Βαγγέλη (δεξιά) και την οικογένειά του, έμοιαζε άτρωτος από το χρόνο και τις συνέπειες που επιφέρει στο σώμα και την ψυχή η εργασία στα χωράφια και το τρέξιμο πίσω από τα κοπάδια των αιγοπροβάτων. Από πάροικος στο διπλοκάμαρο γονείκο σπίτι των Γαλαναίων, μετά την απροσδόκητη χηρεία του μεγαλύτερου αδερφού, εξελίχθηκε σε κύριο συνομιλητή και κυρίως ακροατή του, ο οποίος από την ημέρα που γύρισε από τον πόλεμο της Αλβανίας, την άνοιξη του 1941, ουδέποτε αυτός, αλλά και ο μακαρίτης Λάμπρος, μετακινήθηκαν έστω και για ιατρικές εξετάσεις, λίγο μακρύτερα από το Μυρόφυλλο.
Το καντηλάκι του μπάρμπα Λάμπρου έσβησε ήσυχα μια βραδιά που τα δυο αδέρφια κοιμόνταν δίπλα στο παλαϊακό τζάκι και ο Βαγγέλης τον βρήκε το πρωί παγωμένο. Ότι ακολούθησε, ήταν μέσα στο τυπικό γι’ αυτές τις περιστάσεις που διατηρούν στον τόπο και ως είθισται, το δάκρυ έπρεπε να στεγνώσει σύντομα και ο πόνος να αλαφρώσει γιατί η ζωή έπρεπε πάλι να προχωρήσει. Πως θα προχωρήσει όμως μέσα στη βαθιά μοναξιά, που τούτες τις ημέρες που έρχονται, θάναι για τον γέροντα που έμεινε μόνος του στο έρημο Μυλογόζι, ασήκωτες όσο και ο σταυρός Εκείνου…



Δημοσιεύτηκε στην «Ελευθεροτυπία»,
00/00/2008, σελ. 2, στήλη «Ανθρώπινα».

Ο ΓΕΝΑΡΧΗΣ ΓΥΡΙΣΕ ΣΤΟ ΚΟΠΑΔΙ

Όλος ο κόσμος του ήταν στο βουνό
κι ο κόπος του εκεί ακόμα ανασαίνει

Όταν πριν από καμιά 75αριά χρόνια άρχισε να καταλαβαίνει τον κόσμο ο Βασίλης Σδούκος από το Κεφαλοχώρι -πρώην Λυκόραχη και παλιότερα Λούψικο- της Κόνιτσας, ένα πράγμα έβαλε ως στόχο ζωής. Να κάνει πολλά, πολλά πρόβατα!
Η επιθυμία του αυτή άρχισε να πραγματώνεται και να γίνεται ουσία μετά το 1964, όταν μετά από ένα σωρό περιπέτειες που είχαν σχέση με τις συγκρούσεις του Εμφυλίου στην περιοχή του Γράμου, επέστρεψε από την Αλβανία όπου είχε μετακινηθεί μαζί με άλλους συντοπίτες του για βρίσκονται έξω από το θέατρο των αιματηρών επιχειρήσεων, με καμιά δεκαριά προβατάκια. Αυτό το ισχνό «σημάδι» αποτέλεσε τη μαγιά για ένα μεγάλο κοπάδι που στην περίοδο της ακμής του, μετρούσε 600 κεφάλια και με διάφορες αυξομειώσεις στα χρόνια που πέρασαν, έφτασε να το παραδώσει ακέραιο πριν από ενάμισι χρόνο στο γιο του Δημήτρη που συνεχίζει με επιτυχία την κτηνοτροφική παράδοση της οικογένειας.Από τότε, ο μπάρμπα Βασίλης, έμαθε να ζει με τις μνήμες του και όταν τον πλάκωνε ο καημός του βουνού έπιανε τη φλογέρα του και σαν από θαύμα, ένοιωθε πως ήταν στις Αρένες, στην Πέτρα Μούκα, στον Άνω και Κάτω Καμπίτσιο κοντά στα πρόβατα και ανάμεσα στα υπέροχα σκυλιά του! Τόφεραν όμως τα πράγματα, να τον ανεβάσουν τις μέρες που πέρασαν μέχρι εκεί που βόσκαγε κάποτε το κοπάδι και σαν βρέθηκε ανάμεσά στα πρόβατα, ένοιωσε την ψυχή του να πετάει πάλι στον ουρανό της Πίνδου. Χάιδεψε με τη ματιά του το κοπάδι κι όλα τα ζωντανά μόλις τον κατάλαβαν, σα μαγεμένα έκαναν ένα κύκλο γύρω του για να τον επιβεβαιώσουν ακόμη μια φορά, πως ότι έσπειρε στα νιάτα του, δεν έπεσε σε στέρφο λιβάδι…



Δημοσιεύτηκε στην «Ελευθεροτυπία»,
00/00/2008, σελ. 2, στήλη «Ανθρώπινα».

ΤΑ ΞΥΛΑ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΠΟΥΛΙΑ

Το ξύλο στα χέρια του Αντώνη παίρνει ζωή, γίνεται περιστέρι και μπορεί ακόμα να πετάξει από τα τέμπλα με τα κληματόφυλλα και τα σταφύλια…

Ο κόσμος που γνώρισε ο Αντώνης Ρούσσος στην Πάρο όταν γεννήθηκε ήταν γεμάτος χρώματα, ήχους της γης και μελωδίες των πουλιών, πράσινα φύλλα από αμπέλια, θαλερές κληματόβεργες και κοφίνια με γλυκά σταφύλια, ένας κόσμος που προκαλούσε κάθε τέχνη και αυτόν θέλησε να αναπαραστήσει. Δεν διάλεξε όμως ούτε το περίφημο μάρμαρο του νησιού του, ούτε τη ζωγραφική αλλά ένα άλλο υλικό, σπάνιο στο κυκλαδικό τοπίο, το ξύλο και μόνος του έμαθε να το σκαλίζει με υπομονή και να δημιουργεί με δικά του σχέδια μοναδικά έργα, είτε πρόκειται για τέμπλα, είτε για έπιπλα. Την ξυλουργική ο Αντώνης την έμαθε κοντά στον πεθερό του και μετά ακολούθησε το δικό του δρόμο στην ξυλογλυπτική. Το πρώτο έργο του, πριν από 50 χρόνια ήταν μια μικρή εταζέρα, το σχέδιο της οποίας αντέγραψε από ένα περιοδικό και τη χάρισε τότε στην Κατερίνα, η οποία έμελλε να γίνει γυναίκα του. Από τότε μέχρι σήμερα, στο εργαστήριό του στη Νάουσα (τηλ. 2284051540) που είναι γεμάτο ξύλα, εργαλεία και σχέδια σκάλισε ένα σωρό έπιπλα και αντικείμενα, αλλά τα τελευταία χρόνια μαζί με τον αδελφό του Μανώλη, ασχολούνται αποκλειστικά με τα τέμπλα των εκκλησιών. Το μεγαλύτερο που έφτιαξε έχει 12 μέτρα πλάτος και 5.70 ύψος με δυο ζωφόρους, μια γεμάτη κλήματα και μια γεμάτη λουλούδια του νησιού του και βρίσκεται στην εκκλησία της Θεοσκέπαστης στο Σοχό της Θεσσαλονίκης και ένα άλλο, για το οποίο επίσης καμαρώνει βρίσκεται στο μοναστήρι των Αγίων Πάντων στις Σπέτσες με την ίδια θεματογραφία. Παράλληλα όμως ο Αντώνης σκαλίζει σε κασέλες πλεούμενα και ιστιοφόρα που θυμάται να έχουν περάσει από το λιμάνι της Νάουσας κι έτσι με τον τρόπο του διασώζει όμορφες εικόνες από τα περασμένα της μικρής του πατρίδας.



Δημοσιεύτηκε στην «Ελευθεροτυπία»,
00/00/2008, σελ. 2, στήλη «Ανθρώπινα».

ΓΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΑ ΑΠΌ ΤΟ ΓΡΑΜΜΟ

Δεν φτάνει μόνο να καρπίζει το δάσος, χρειάζεται και κάποια τέχνη…

Η Θεοτόκος, παρότι είναι το μικρότερο χωριό του Δήμου Μαστοροχωρίων, γνωρίζει ιδιαίτερη ακμή εξαιτίας της πυκνής διέλευσης των φορτηγών κυρίως αυτοκινήτων που κατευθύνονται από την Ηγουμενίτσα προς τις βαλκανικές χώρες και τανάπαλιν. Εκεί λοιπόν, πάνω από τον ποταμό Σαραντάπορο, η δραστήρια οικογένεια του Γιώργου Καρανίκα, δημιούργησε το μικρό, αλλά σπουδαίο κατάστημα όπου μπορεί ο περαστικός να βρει καλό φαγητό, παραδοσιακά γλυκά κουταλιού, μαρμελάδες, λικέρ άγριων φρούτων καθώς και πολλά θαυματουργά βότανα από τις πλαγιές του Γράμου.
Ψυχή του καταστήματος είναι η Βούλα (Παρασκευή) και η οποία για να αντεπεξέλθει στον ανταγωνισμό που δημιουργούν συνήθως αυτοί οι δρόμοι, στηρίχθηκε όσον αφορά τη μαγειρική στη γόνιμη παράδοση του τόπου της και για τα γλυκά, στα μοναδικά φρούτα που ωριμάζουν στα δάση και τα δέντρα της περιοχής.

Με ιδιαίτερη φροντίδα μαζί με τον άντρα της μαζεύουν κορόμηλα, κυδώνια, κράνια, γκόρτσα, βατόμουρα, άγριες φράουλες και τριαντάφυλλα και χωρίς συντηρητικά δημιουργεί πολύχρωμα βάζα με ευωδιαστές μαρμελάδες, γευστικά γλυκά και υπέροχα λικέρ που φέρουν το χαρακτηριστικό σήμα «Μέλιντρα». (Η ωραία αυτή λέξη προέρχεται από ένα δίστιχο "Κόλιντρα, Μέλιντρα / δώσε μας κυρά καλούδια" των εορταστικών καλάντων που τραγουδούσαν τα παιδιά στην περιοχήτου Γράμμου).
Όλο το χειμώνα που μας πέρασε, η οικογένεια Καρανίκα ασχολήθηκε με την ανακαίνιση του καταστήματος και την οργάνωση του εργαστηρίου (τηλ. 2655081280) και με το τέλος των εργασιών ξεκίνησε την παραγωγή γλυκών με έναν ιδιαίτερο καρπό της άνοιξης, τον ορνό (αρσενική συκιά σημαίνει αυτή η υπέροχη αρχαία λέξη) και αμέσως μετά θα συνεχίσει, ακολουθώντας την πρόοδο της άνοιξης και την ανάπτυξη του καλοκαιριού με την επεξεργασία των ευλογημένων καρπών που πάντα χαρίζει η ηπειρωτική γη.